Köpek Eğitimine Başlamak: Temel Komutlar ve Davranış
İlk köpeğim Zeytin'i eve getirdiğimde elimde bir sürü niyet, sıfır plan vardı. "Otur" dedim, bana baktı. Tekrar "otur" dedim, kuyruğunu salladı. Üçüncüde bağırdım, o da kanepenin altına kaçtı. O gün anladım ki köpek eğitimi ve komutları meselesi, benim öğrenmem gereken bir şeydi; onun değil. Aşağıda anlattıklarım kitaplardan okuduğum bilgilerle, kendi hatalarımdan çıkardığım derslerin karışımı.
Başlamadan önce iki şeyi netleştirelim. Birincisi, eğitim ceza değildir; birlikte oynadığınız bir oyundur. İkincisi, sabır gerçekten en önemli malzemedir. Yeni sahipler için hazırladığım köpek bakımı rehberinde de değindiğim gibi, temel ihtiyaçları karşılanmayan bir köpek öğrenmeye hazır değildir. Aç, yorgun, tuvalet ihtiyacı olan ya da yeni eve daha alışamamış bir köpekten odaklanma bekleyemezsiniz.
Temel Komutları Öğretmenin Adım Adım Yolu
Ben üç komutla başladım: otur, kal, gel. Bu üçü günlük hayatın yüzde sekseninde işe yarıyor. Kapı açılırken oturması, veteriner masasında beklemesi, parkta seslendiğimde dönmesi... Fazlası sonra gelir.
Ödül Sistemini Doğru Kurmak
İlk hatam ödülü çok cömert ve çok geç vermekti. Köpek, davranışla ödül arasındaki bağı ancak birkaç saniye içinde kurabiliyor. Zeytin oturduktan üç saniye sonra mama verdiğimde, aslında "oturup sonra ayağa kalkmayı" ödüllendiriyordum.
- Ödül küçük olsun. Nohut büyüklüğünde, kokusu güçlü bir şey yeterli. Bütün bir bisküvi vermeye kalkarsanız beşinci tekrarda köpeğin karnı doyar, ilgisi biter.
- Zamanlama her şey. Doğru davranışın olduğu anda "aferin" gibi kısa bir kelime söyleyip hemen ödülü verin. Kelime hep aynı olsun.
- Kademeli olarak seyreltin. Komut oturduktan sonra her seferinde mama vermeyi bırakın; bazen sadece sevgi, bazen oyun. Aksi halde ödül olmadan hiçbir şey yapmayan bir köpek yetiştirirsiniz.
Otur, Kal ve Gel: Pratik Anlatım
Otur en kolayı. Ödülü burnuna yaklaştırıp yavaşça başının üstüne doğru kaydırın. Kafası yukarı kalkarken kalçası kendiliğinden yere iner. Tam o anda işaret kelimenizi söyleyin ve ödülü verin. Ben ilk günlerde "otur" kelimesini hiç kullanmadım; sadece davranışı yakaladım, kelimeyi hareket oturduktan sonra ekledim. Bu sıra çok işe yarıyor.
Kal için sabır lazım. Köpek oturduktan sonra bir saniye bekleyip ödül verin. Sonra iki saniye, sonra üç. Bir adım geri gidin, geri dönün, ödül verin. Zeytin'de yirmi saniyeye çıkmam yaklaşık iki hafta sürdü ve arada birçok kez sıfıra döndüm. Köpek kalkarsa kızmayın; süreyi kısaltıp baştan başlayın. Kalkması, sizin çok hızlı ilerlediğinizin işareti.
Gel komutu hayat kurtarır ama en çok bozulan komuttur. Sebebi şu: insanlar köpeği yanına çağırıp sonra tasma takıyor, banyo yaptırıyor, oyunu bitiriyor. Köpek "gel" kelimesini eğlencenin sonu diye öğreniyor. Ben evde bu komutu neşeli bir sesle çağırıp, geldiğinde oyun oynayarak öğrettim. Kötü bir şey yapacaksam asla bu kelimeyi kullanmadım, gidip kendim aldım.
Seans Süresi ve Ortam
Beş dakika. Gerçekten bu kadar. Yavru bir köpeğin dikkat süresi kısa; on beş dakikalık seanslar iki tarafı da yoruyor. Günde üç kez beşer dakika, haftada bir kez yarım saatten çok daha verimli. Ayrıca ilk günlerde sessiz bir odada çalışın; sokakta, kokuların ve seslerin arasında öğrenmesini beklemek haksızlık olur. Komut evde oturduktan sonra bahçeye, sonra sakin bir sokağa, en son kalabalığa taşıyın.
Olumsuz Davranışları Düzeltmek
Zeytin'in eşyaları kemirmesi, kapı zilinde çıldırması ve misafirin üstüne atlaması... Bunların hiçbirini "hayır" diye bağırarak çözemedim.
Davranışın Sebebini Bulmak
Sorunlu davranışların çoğu can sıkıntısı, enerji fazlası veya kaygıdan çıkıyor. Günde yarım saat yürüyen bir köpek akşam kanepeyi parçalıyorsa mesele terbiye değil, harcanamamış enerjidir. Ben yürüyüş süresini uzatıp koku alma molalarına izin verdiğimde kemirme sorununun yarısı kendiliğinden bitti. Koklama, köpek için zihinsel egzersizdir ve şaşırtıcı ölçüde yorar.
Yönlendirme, Cezalandırma Değil
Doğru yöntem, istemediğiniz davranışı istediğiniz bir davranışla değiştirmek. Misafire atlıyorsa kapıda "otur" komutunu çalıştırın; oturduğu sürece ilgi görsün, atladığı anda herkes sırtını dönsün. Terlik kemiriyorsa terliği alıp yerine oyuncağını verin ve oyuncağı kemirdiğinde övün. Fiziksel ceza ya da bağırmak kısa vadede davranışı durdurur, uzun vadede sizden korkan ve saklanarak aynı şeyi yapan bir köpek yaratır.
Tutarlılık ve Ev Halkı
Bizim evde en büyük sorun buydu: ben kanepeye çıkmasını yasaklıyordum, eşim akşam kucağına alıyordu. Köpek arada kaldı. Ev halkının tamamı aynı kelimeleri kullanmalı ve aynı kurallara uymalı. Kuralları bir kağıda yazıp buzdolabına asmak komik görünüyor ama işe yarıyor. Aynı evde kedi de varsa iki tür arasındaki uyumu sağlamak ayrı bir konu; köpeğinizin "bırak" komutunu iyi bilmesi orada da çok işinize yarar.
Köpek yanlış yapmıyor; sadece ondan ne istediğinizi anlamıyor. Öğretmeyi bilmiyorsanız suç onun değil.
Son olarak: takılırsanız, aylardır ilerlemiyorsanız veya köpeğinizde saldırgan